KHI TÂM TA THÍCH ĐIỀU DỄ CHỊU VÀ KHÔNG THÍCH ĐIỀU KHÓ CHỊU
Ta cần thực hành chánh niệm và quán sát một cách trung lập, không dính mắc vào cảm giác ưa hay ghét.
Khi có cảm giác dễ chịu hoặc khó chịu, ta ghi nhận: “Đây là cảm giác dễ chịu” hoặc “Đây là cảm giác khó chịu”.
Không vội phản ứng, không chạy theo cũng không xua đuổi.
Mọi cảm giác đều vô thường (anicca), đến rồi đi.
Khi ta thấy rõ điều này, sự dính mắc và phản ứng của tâm giảm bớt.
Tập nhìn cảm giác chỉ như một hiện tượng, không phải “của ta” hay “tự ngã ta”.
Phát triển thái độ quân bình, không bị cảm giác dẫn dắt.
Thấy rõ bản chất khổ (dukkha) của cảm giác. Ngay cả cảm giác dễ chịu cũng mang tính khổ, vì nó không bền và có thể dẫn đến dính mắc, tham ái.
Cảm giác khó chịu không nhất thiết là kẻ thù, mà là cơ hội để rèn luyện tâm.
Cảm giác chỉ là một tiến trình tự nhiên của thân và tâm.
Khi không xem nó là “mình” hay “của mình”, ta không còn bị chi phối.
Khi thực hành như vậy, tâm sẽ dần trở nên vững vàng, không còn bị lôi kéo bởi ưa thích hay ghét bỏ, giúp ta sống với sự an nhiên và trí tuệ.
Khi thực hành chánh niệm và quán sát với thái độ xả ly, tâm ta sẽ không còn dao động theo cảm giác dễ chịu hay khó chịu. Điều này giúp ta:
Giảm bớt tham ái và sân hận, vì ta không còn chạy theo điều dễ chịu hay chống đối điều khó chịu.
Nhìn mọi thứ như chúng là (yathābhūtañāṇadassana), thay vì bị cảm xúc chi phối.
Sống an nhiên, không bị ngoại cảnh làm mất thăng bằng.
Phát triển trí tuệ, vì ta thấy rõ vô thường, khổ và vô ngã trong từng cảm giác.
Khi tâm vững vàng và sáng suốt, ta có thể đối diện với cuộc sống một cách tự do và tỉnh thức, không bị trói buộc bởi những phản ứng máy móc của tâm. Đây chính là con đường giải thoát mà thiền tập hướng đến.
Khi tâm vững vàng và sáng suốt, ta không còn bị cuốn theo những thói quen phản ứng của tâm – thích điều dễ chịu, ghét điều khó chịu. Thay vào đó, ta quan sát mọi trải nghiệm với sự tỉnh thức và tự do nội tâm.
Đây cũng chính là ý nghĩa thực sự của giải thoát trong thiền tập:
Không bị chi phối bởi tham – sân – si, vì ta thấy rõ bản chất vô thường của mọi thứ.
Sống trọn vẹn trong hiện tại, thay vì dính mắc vào quá khứ hay lo lắng về tương lai.
Hành động với trí tuệ, không bị cảm xúc che mờ hay phản ứng một cách vô thức.
Luyện tập, tâm trở nên nhẹ nhàng, an nhiên, và sâu thẳm bên trong là một sự tự do không phụ thuộc vào bất cứ điều gì bên ngoài. Đây là hướng đi của thiền– không tìm kiếm sự dễ chịu, cũng không trốn tránh sự khó chịu, mà nhìn thấu và vượt qua chúng bằng trí tuệ và chánh niệm.
Khi ta thực sự quan sát, ta nhận ra rằng:
Cảm giác dễ chịu hay khó chịu đều là pháp sinh diệt, không có gì tồn tại mãi.
Chúng không phải là “ta” hay “của ta”, chỉ là tiến trình tự nhiên của thân và tâm.
Chạy theo hay trốn tránh đều tạo ra dính mắc, kéo dài khổ đau.
Bằng trí tuệ và chánh niệm, ta học cách đối diện mà không bị cuốn theo, nhìn thấu để vượt qua. Khi đó, tâm trở nên vững vàng và tự do, không còn bị hoàn cảnh bên ngoài chi phối. Đây chính là sự giải thoát thực sự – ngay trong hiện tại, ngay trong từng khoảnh khắc chánh niệm.
Giải thoát không phải là một trạng thái xa vời ở tương lai, mà chính là sự buông bỏ ngay trong khoảnh khắc này. Khi ta thực sự chánh niệm, thấy rõ mọi cảm giác, suy nghĩ, và phản ứng của tâm mà không dính mắc, ngay lúc đó ta đã tự do.
Không còn bị lôi kéo bởi tham ái → Không còn chạy theo điều dễ chịu.
Không còn chống đối hay sân hận → Không còn trốn tránh điều khó chịu.
Chỉ đơn thuần biết, với trí tuệ và xả ly → Không còn dính mắc vào bất cứ điều gì.
Trong từng khoảnh khắc ta thấy rõ vô thường, khổ, vô ngã, tâm tự nhiên buông bỏ, không còn bị trói buộc. Đó chính là sự giải thoát ngay trong hiện tại, ngay khi ta thực hành chánh niệm một cách trọn vẹn và sâu sắc.
Sự giải thoát không nằm ở tương lai hay một trạng thái đặc biệt nào đó, mà nằm ngay trong giây phút hiện tại, khi ta thấy rõ mọi hiện tượng với chánh niệm và trí tuệ.
Khi ta nhìn mọi thứ đúng như chúng là, không thêm bớt, không dính mắc, không phản kháng → tâm tự do.
Khi ta buông bỏ ý niệm “tôi” và “của tôi”, chỉ quan sát thuần túy → không còn trói buộc.
Khi ta sống trọn vẹn với cái biết trong sáng, không chạy theo quá khứ, không lao vào tương lai → đây là an lạc chân thật.
Mọi khổ đau chỉ sinh khởi khi ta dính mắc hoặc chối bỏ. Khi ta chỉ đơn thuần biết, không còn nắm giữ hay chống đối, ngay khoảnh khắc đó đã là giải thoát.
Khổ đau không đến từ bản thân hoàn cảnh hay cảm giác, mà đến từ thái độ của tâm – dính mắc vào điều dễ chịu, chối bỏ điều khó chịu. Khi ta chỉ đơn thuần biết, không thêm bất kỳ phản ứng nào, tâm trở nên tự do ngay lập tức.
Không nắm giữ → Không còn bị ràng buộc bởi tham ái.
Không chống đối → Không còn bị chi phối bởi sân hận.
Chỉ thấy rõ và buông bỏ → Trí tuệ sinh khởi, tâm an nhiên.
Đây là sự giải thoát ngay trong thực tại, không cần đợi đến một thời điểm nào khác. Ngay khi ta tỉnh thức và sống với chánh niệm thuần khiết, ta đã thoát khỏi mọi ràng buộc của vọng tưởng và khổ đau. Tự do nằm ngay trong chính khoảnh khắc này!.
